HMD ConsultantCó một câu mình nghe hoài, từ mấy chục người con nối nghiệp (dân trong nghề gọi là F2, còn thế hệ ba mẹ sáng lập là F1). Câu đó thế này: "Em về công ty bốn năm rồi anh ạ. Tới giờ ký một đơn hàng vẫn phải chạy qua phòng ba em."
Bốn năm! Ở tuổi ba mươi, bốn năm là dài lắm. Người con sốt ruột. Người cha im lặng. Rồi người con tự đoán ý cái im lặng đó: ba không tin mình. Ba cố chấp. Ba không muốn buông.
Đoán vậy là sai. Mà sai ngay chỗ này thì mọi bước sau hỏng theo hết. Nên mình xin nói phần "vì sao" trước. Phần "làm gì" để sau, có bước cụ thể luôn.
Vì sao ba của bạn không giao quyền, và vì sao đó không phải ích kỷ
Ông chần chừ không phải vì hết thương con. Mình ngồi với đủ nhiều gia đình để dám nói vậy. Có 3 lý do thật sự, lý do nào cũng rất con người.
1. Công ty là đứa con thứ hai của ông
Ba của bạn dựng công ty bằng cả tuổi trẻ, lúc bạn còn đang đi học. Bây giờ bảo ông giao quyền, tức là bảo ông đưa món quý nhất đời mình cho một người ông thương… nhưng chưa từng thấy gánh nặng bao giờ. Bạn có dám đưa chìa khoá xe cho người chưa từng cầm lái chạy ra quốc lộ không? Đó. Ông cũng nghĩ y vậy. Nỗi sợ này có thật, cãi bằng lý lẽ không thắng nổi đâu.
2. Ông chưa thấy bằng chứng là bạn gánh được
Cả đời ông đo mọi thứ bằng kết quả. Lời hứa, tấm bằng thạc sĩ, mấy chữ MBA… ông nghe cho vui thôi. Thử hỏi thật nha: bạn đã lần nào tự quyết một vụ làm ăn, lời tự hưởng, lỗ tự chịu chưa? Chưa hả? Vậy ông biết dựa vào đâu để buông tay? Bạn nhớ giùm mình câu này. Cuối bài mình quay lại đúng chỗ này.
3. Quyền đang dính chặt vào người ông
Công ty gia đình chạy bằng quan hệ. Khách lớn mua hàng vì tin ông (chứ đâu phải tin cái logo). Ngân hàng cho vay vì nhìn mặt ông. Chú tài xế, cô kế toán làm mười mấy năm chỉ nghe lời ông. Nghĩa là quyền không nằm ở cái ghế giám đốc, nó nằm trong con người ông. Ông muốn giao cũng chưa chắc gỡ ra được. Mà có ai chỉ cho hai cha con cách gỡ đâu?
Ba của bạn không giữ cái ghế. Ông giữ một cỗ máy mà quyền đã dính vào người ông như mối hàn sắt. Trong nhà chưa ai biết cách cắt mối hàn đó ra.
3 sai lầm F2 hay mắc khi chờ đợi
Sai lầm 1: Đòi thẳng
"Ba giao cho con đi, con làm được mà." Nghe thẳng thắn ha? Nhưng câu này chạm đúng nỗi sợ mất công ty của ông, nên ông làm ngược lại: giữ chặt thêm. Đòi lần một, ông im. Đòi lần hai, ông gắt. Tới lần ba thì hai cha con né luôn chuyện công ty trên bàn cơm.
Sai lầm 2: Bực rồi buông
Nhiều người con giỏi chọn cách im lặng. Làm xong việc được giao. Thôi đề xuất. Rồi lặng lẽ nộp hồ sơ đi công ty khác. Mình tiếc kiểu này nhất! Công ty mất đúng người nối nghiệp tốt nhất, mà bữa cơm nhà thì không ai nói ra lý do thật.
Sai lầm 3: Lén sửa công ty của ông
Người con năng nổ nhất dễ dính nhất. Chưa được giao quyền mà đã đổi cách làm việc, thay người, ép chỉ tiêu lên những người làm ở đó từ hồi bạn còn học cấp hai. Họ có cãi bạn không? Không. Họ đi qua phòng ba của bạn, mách một câu. Bao nhiêu uy tín bạn gom góp bay sạch.
Nghĩ lại cho đúng: quyền là thứ để giành, không phải để xin
Cả 3 sai lầm trên đến từ một suy nghĩ sai: coi quyền như món quà, và việc của bạn là năn nỉ để được cho. Bạn thử nghĩ lại coi. Hồi xưa ai CHO ba của bạn quyền? Không ai cả! Ông tự giành lấy, bằng từng đơn hàng một. Tới giờ ông vẫn tin đúng cách đó, hơn mọi lời nói trên đời.
Vậy bạn thiếu gì? Thiếu một công việc kinh doanh của riêng mình. Nơi bạn tự quyết, tự chịu lời lỗ, và kết quả mang tên bạn. Giành quyền ngay trên công ty của ông thì rơi lại vào 3 sai lầm ở trên. Còn làm chuyện riêng bên cạnh? Ông không mất gì hết. Không ai phải sợ ai.
Việc nên làm thay vì chờ
Mình làm với F2 theo đúng một hướng: mở một mảng kinh doanh mới, nằm cạnh công ty của ba bạn. Nhỏ cũng được! Miễn là lời lỗ bạn tự gánh trọn, và sổ sách rõ ràng từ ngày đầu. Bộ cách làm đó mình gọi là Quản trị 5.0, soạn riêng cho cách nghĩ của gia đình Việt (sách Tây hay lắm, nhưng bê nguyên về nhà mình là gãy).
Còn nhớ câu mình nhờ bạn giữ ở đầu bài không? Ông chỉ tin kết quả. Vậy thì đưa ông kết quả.
Nghe lý thuyết quá hả? Mình kể một chuyện có thật mà mình trực tiếp làm cùng. Có một người con F2 giống hệt bạn bây giờ: giỏi chuyên môn, về công ty mấy năm mà chưa có quyền thật. Thay vì lao vào sửa công ty của ba, hai cha con ngồi lại, dựng một đơn vị kinh doanh mới trong ngành nông nghiệp, đặt tên là đơn vị tư vấn nông nghiệp (gọi tắt đơn vị tư vấn nông nghiệp) — nằm cạnh công ty gia đình, không đụng một ngón tay vào mảng làm ăn chính của ông. Kết quả sao? Năm đầu không lỗ. Năm thứ hai bắt đầu có lãi. Giờ người con điều hành cả đơn vị đó, mỗi ngày chỉ tốn khoảng hai giờ. Và suốt quá trình, không ai phải thuyết phục ông cả. Ông tự nhìn thấy.
Đặt một buổi Strategic Discovery →3 bước bắt đầu
Bước một: chọn một mảng tách ra làm riêng được. Một dòng sản phẩm, một nhóm khách công ty chưa chăm tới, hay một dịch vụ mới. Miễn đừng đụng vào mảng làm ăn chính đang nuôi sống cả công ty (đụng vào là quay lại sai lầm số 3 đó nha).
Bước hai: đừng xin quyền, xin vốn. Một số vốn nhỏ thôi, và nói rõ với ông: nếu thua, mất chừng đó là hết. Lời xin biết trước mất bao nhiêu thì dễ được gật đầu hơn nhiều.
Bước ba: ghi sổ rõ ràng từ ngày đầu tiên. Thu bao nhiêu, chi bao nhiêu, lời lỗ bao nhiêu. Để tới lúc cần nói chuyện với ông, bạn khỏi cần nói. Con số nói.
Mình không hứa ba của bạn sẽ đổi ý sau một bữa cơm. Mình chỉ thấy đi thấy lại một chuyện: cứ làm ra kết quả ở công việc riêng, nơi ông không sợ mất gì, thì sớm muộn quyền cũng tự tìm tới bạn. Còn ngồi chờ? Bốn năm nữa, bạn vẫn chạy qua phòng ông để ký một cái đơn hàng.
Bạn chọn đi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ba mẹ không chịu giao quyền cho F2?
Không phải vì ích kỷ. Có 3 lý do. Một, công ty là thứ ông dựng bằng cả tuổi trẻ, giao quyền là đưa món quý nhất đời mình cho người chưa từng gánh nặng. Hai, ông chưa thấy bằng chứng bạn tự quyết được và tự chịu lời lỗ được. Ba, công ty gia đình chạy bằng quan hệ nên quyền dính chặt vào con người ông, muốn giao cũng chưa gỡ ra được.
F2 nên đòi quyền hay chờ ba mẹ tự giao?
Cả hai đều kẹt. Đòi thẳng thì ông giữ chặt hơn, ngồi chờ thì mất năm tháng. Còn hướng thứ ba: mở một công việc kinh doanh riêng nằm cạnh công ty của ông, tự quyết, tự chịu lời lỗ, rồi để con số nói thay bạn.
Làm đơn vị mới có phải là ra riêng, bỏ công ty gia đình không?
Không. Đơn vị mới dựng bên cạnh, vẫn ở trong nhà, không đụng vào mảng làm ăn chính đang nuôi sống công ty. Nó là chỗ để bạn chứng minh, không phải một cuộc ly khai. Xem thêm ở trang chủ HMD Consultant.